نگاهی به کتاب القطیف و ملحقاتها و گزارش آن از حیات اخباری‌گری در قطیف و کشورهای حاشیه خلیج
شیخ عبدالعظیم المُشَیخِص، مؤلف این اثر، از جمله دانش‌آموختگان حوزه‌های علمیه عراق و ایران است. او به مکتب شیخیه تمایل دارد و در آثار مکتوب خود به دفاع از این جریان فکری پرداخته. از جمله آثار او در همین زمینه، کتابچه‌ای است با عنوان الاحتفاء بذكرى الشيخ الأوحد که در آن از آرای شیخ احمد احسایی دفاع کرده است. در کتاب القطیف هم شیخی‌گری را با عنوان خاص «حکمة الاحسائیه» یاد کرده و با استناد به سخن نویسندگان دیگر از در نفی اتهامات شیخ احمد احسایی کوشیده است.
اخباری‌گری در قطیف
کتاب القطیف و ملحقاتها، ابعاد و تطلعات، اثری دو جلدی است که به مباحث گوناگونی پیرامون تاریخ، جغرافیا، علما، و مکاتب و مدارس علمی و غیرعلمی منطقه قطیف می‌پردازد. رویکرد اصلی این کتاب، تمرکز بر وضعیت امروز قطیف است، اما در کنار آن، مباحث تاریخی مرتبط را نیز شامل می‌شود.
تنها بخشی از جلد اول کتاب یعنی فصل «الاتجاهات الفکریه» (جریان‌های فکری)، به بحث درباره اخباری‌گری و شیخی‌گری پرداخته است. این بخش حاوی اطلاعات جالب و قابل توجهی درباره حضور این دو جریان در کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس است.
گزارش‌های تاریخی مؤلف از حضور اخباری‌گری در این نواحی، تازه نیست اما جمع‌آوری و دسته‌بندی مفیدی است؛ اما بخش جذاب‌تر کتاب مربوط به اطلاعاتی است که درباره نمایندگان معاصر این گرایش‌ها ارائه می‌دهد—اطلاعاتی که ظاهراً از تجربیات و شناخت میدانی خودِ نویسنده به‌دست آمده است.
نویسنده در بخش مربوط به توزیع جغرافیایی این جریان‌ها، به تمرکز اخباریان در سیهات، قطیف و روستاهای اطراف آن اشاره می‌کند. به گفته او، هرچند در دوره‌هایی از تاریخ، اخباریان حضور بسیار پررنگی در احساء داشته‌اند، اما در دوران معاصر، مرکز اصلی استقرار آنان به بحرین منتقل شده است. در مقابل، جریان شیخیه در احساء و روستاهای پیرامون آن حضور و فعالیت دارند.
یکی از نکاتی که مشیخص (در صفحه ۵۳۰) کتاب مطرح می‌کند، به روش فکری و فقهی اخباریانِ احساء و قطیف بازمی‌گردد. به زعم او، اخباریان این دو منطقه برخلاف روش محمدامین استرآبادی یا سید هاشم بحرانی (سماهیجی)، بیشتر بر طریقه و مسلک شیخ یوسف بحرانی حرکت می‌کنند و به آن تمایل دارند.
کتاب همچنین گزارش‌هایی از خاندان‌های اخباری ساکن در احساء، قطیف و بحرین به دست می‌دهد و به معرفی برخی شخصیت‌های نزدیک‌تر به عصر حاضر می‌پردازد. از جمله این افراد، محمدامین زین‌الدین است که در عراق اقامت داشت و سفرهای مستمری میان بصره، قطیف و بحرین انجام می‌داد. نکته قابل توجه در گزارش مؤلف این است که زین‌الدین، با وجود اینکه گرایش اخباری داشته است، در مقام مرجع تقلید برای مردم بحرین فعالیت می‌کرده است.