نگاهی به کتاب خط سیر ما یا صراط مستقیم نوشته الف الف این کتاب نوعی سفرنامه، راهنما و بیان اسرار حج است. نام نویسنده در کتاب به صورت الف. الف. نوشته شده و هیچ نشان دیگری درباره نویسنده نیست. ناشر هم ندارد. من هم خیلی جستجو نکردم تا بدانم نویسنده کتاب کیست. ناشناس بودن نویسنده ورق زدن و کنجکاوی در کتاب را برایم جذاب‌تر کرد.  کتاب حاصل سفر حج نویسنده در سال …

ادامه مطلب

کنت دو گوبینو در کتاب ادیان و فلسفه‌ها در آسیای مرکزی اخباری‌گری را به عنوان مذهبی ملی و آسانگیر و شهری توصیف میکند. چیزی که با آنچه از اخباری گری شناخته شده نمیخواند.

ادامه مطلب

  نگاهی به کتاب القطیف و ملحقاتها و گزارش‌ آن از حیات اخباری‌گری در قطیف و کشورهای حاشیه خلیج   شیخ عبدالعظیم المُشَیخِص، مؤلف این اثر، از جمله دانش‌آموختگان حوزه‌های علمیه عراق و ایران است. او به مکتب شیخیه تمایل دارد و در آثار مکتوب خود به دفاع از این جریان فکری پرداخته. از جمله آثار او در همین زمینه، کتابچه‌ای است با عنوان الاحتفاء بذكرى الشيخ الأوحد که در آن از …

ادامه مطلب

این یادداشت گزارشی است از فصل طعن الإخباریّین علی المجتهدین فی الاستدلال بأمور در کتاب زهر الربیع

ادامه مطلب

نقدی بر کتاب شیخیه نقطه آغازین انحراف؛ محمدحسن نجاری، انتشارات شرکت چاپ و نشر بین‌الملل و دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۹۵ (نقد ادبیات اخباری‌پژوهی: یادداشت یکم.)   مسئله این یادداشت نقد موضع اعتقادی نویسنده نیست؛ سخن بر سر روش و ادعاهای تاریخی است که یا از نظر تاریخی به کلی بی‌پایه‌اند یا با پیوندهای علّی تخیلی به هم دوخته شده‌اند و در نهایت، ارزش علمی بحث اخباری‌گری در این کتاب را به‌طور جدی …

ادامه مطلب

در این نوشته، رویکرد کارن آرمسترانگ به تاریخ اسلام و پیامبر اسلام بررسی و نقد می‌شود. نویسنده با نگاهی همدلانه و متأثر از ایمان مسیحی و رویکردی پلورالیستی، بر قرابت اسلام با مسیحیت و یهودیت تأکید دارد؛ اما در عین حال، اتکای بی‌چون‌وچرای او به روایت‌های سنتی منابع اسلامی و بی‌توجهی به پرسش‌های منبع‌شناختی، اعتبار تاریخی تفسیرهای او را با چالش مواجه می‌کند.

ادامه مطلب

سفارت حیدرعلی‌خان شیرازی به مصر (۱۲۳۵ق/۱۸۱۹م) از سوی فتحعلی‌شاه یا عباس‌میرزا نزد محمدعلی‌پاشا، از رویدادهایی است که گزارش پراشتباهی از آن در منابع تاریخ قاجار بازتاب و تکرار یافته است. بر پایه روایت رایج، او پیام ناخشنودی شاه ایران از ناامنی ناشی از حضور آل‌سعود در نجد را به محمدعلی‌پاشا رساند و او را به جنگ با آل‌سعود برانگیخت؛ جنگی که به تصرف درعیه، پایتخت سعودیان، و نابودی دولت نخست آنان انجامید. اما در این یادداشت خواهیم دید که سفر حیدرعلی‌خان حدود دو سال پس از سقوط آل‌سعود به دست قوای مصری صورت گرفته و مأموریت او تحریک محمدعلی‌پاشا به جنگ با وهابیان نبوده است

ادامه مطلب

این نوشته با نگاهی انتقادی نشان می‌دهد که کتاب Islam and Science میان دو ادعای متفاوت خلط می‌کند: یکی سازگاری اسلام با علم، و دیگری منشأ اسلامی داشتن خودِ علوم. نویسنده کتاب با استناد به آیات، نیازهای دینی، و رشد برخی دانش‌ها در تمدن اسلامی می‌کوشد پیوندی علّی میان اسلام و علوم طبیعی برقرار کند، اما شواهد او در بسیاری موارد برای این نتیجه کافی نیست. این نقد تأکید می‌کند که تأثیر دین بر جهت‌گیری علمی با ادعای پیدایش علم از دل اسلام یکسان نیست.

ادامه مطلب

نامه‌های تهران، مجموعه‌ای از نامه‌ها از شخصیت‌های مختلف سیاسی و فرهنگی است که از تهران به سید حسن تقی‌زاده نوشته شده است در طول سال‌های طولانی  که او خارج از ایران می‌زیست. نامه ها در طول سال های 1290 تا ۱۳۲۶ شمسی نوشته شده است. از مقدمات تکراری درباره اهمیت نامه‌ها در شناخت تاریخ دوران و ادبیات و فرهنگ و غیره بگذریم و برویم سر حرف‌های تکراری مهم‌تر. بدون اینکه …

ادامه مطلب

برخلاف نویسندگان معاصر شیعه که تسلیم و پذیرش صلح برای حفظ جان را عملی شرم‌آور می‌دانند و در تحلیل صلح امام حسن سعی می‌کنند آن را مقدمه‌ای برای قیام و جنگ آینده تفسیر کنند، سید مرتضی، متکلم و فقیه مشهور شیعی در قرن چهارم و پنجم قمری، حفظ جان امام و شیعیان را دلیل کافی و توجیه کننده پذیرش صلح توسط امام حسن دانسته است.

ادامه مطلب

حرف های سنت گراها شاعرانه و لطیف و نوستالژیک است. درست هم هست. اما اغراق آمیز، احساساتی و یکسونگرانه است. بورکهارت همه خوبی ها را به سبد دنیای از دست رفته سنت های دینی می گذارد. او معتقد است که علم جدید دنیا را تنها از دریچه نسبت‌های ریاضی و مادی دیده و بسیاری از چیزهای دیگر را نادیده گرفته است.  این حرف درست است. مهم هم هست. اما آیا خود …

ادامه مطلب

​     در درسگفتارهای احمد فردید پای هر واژه که به میان می‌آید او را به سویی می‌کشاند. در یکی از درسگفتارها نیز به مناسبتی از واژه پویا و ایستا سخن به میان آمد و پای حرف‌هایش به قلمرو «فقه پویا» نیز باز شد (غرب و غرب‌زدگی، احمد فردید، انتشارات فرنو، ص۱۶۶). این فقره در کتاب او بسیار کوتاه است در نتیجه من هیچ ادعا نمی‌کنم که نظر فردید درباره فقه …

ادامه مطلب

تحقیق درباره اندیشه و زندگی میرزا محمد اخباری من را رساند به رساله‌های فلسفی و عرفانی او. یکی از رساله‌ها را در این مقاله معرفی کرده‌ام که حاوی آرای جالب فلسفی و نشان دهنده بخشی از روابط اين فقيه اخباری با معاصرانش است. برای خواندن متن کامل کلیک کنید: نگاهی به رساله مجالی المجالی و برخی آرای فلسفی میرزا محمد اخباری (م 1232 ق) این مقاله در شماره 196 مجله …

ادامه مطلب

اسلام نص گرا که ترجمه فارسی آن در سال ۹۷ از سوی انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر شد، شرحی است از اندیشه فقهی و کلامی استرآبادی و نقش او در شکل‌گیری و انتشار مکتب اخباری‌گری. از مسائل اصلی کتاب که حجم قابل توجهی از آن را به خود اختصاص داده پرسش از نقش محمد امین استرآبادی در بنیانگذاری مکتب اخباری است. مسئله‌ای که به مناقشه‌ای علمی میان برخی از …

ادامه مطلب

گزارشی از کتاب تشیع بازنگری شده (اجتهاد و اصلاح در دوران معاصر) نوشته لیاقت تکیم Shi‘ism ‘revisited : ijtihad and reformation in contemporary times ,Takim, Liyakat , Oxford University Press, 2022   کتاب «تشیع بازنگری شده» نوشته لیاقت تکیم  را می‌توان مقدمه‌ای به زبان انگلیسی در شناخت جریان‌های اصلاح (reform) گرای فقه شیعی، بخصوص در قلمرو فرهنگی ایران دانست. نویسنده که خود از شیعیان خوجه است، با فضای فکری و …

ادامه مطلب

در کتاب المحاسن نوشته احمد بن محمد البرقی (درگذشت ۲۷۴ق.) که ظاهرا یکی از قدیم‌ترین کتاب‌های باقی مانده از شیعه در دوران غیبت صغری است. بابی وجود دارد به نام الصفوة و النور و الرحمة. بیشتر روایاتی که در این باب گرد آمده روایاتی درباره امامت و ولایت است. این روایات بر چند محور است. یک دسته از روایات از خلقت ویژه مومن (یعنی شیعه) سخن می‌گوید. در دسته‌ای از روایات خلقت مومن …

ادامه مطلب

نگاهی به بخش هایی از کتاب هم شرقی، هم غربی، نوشته افشین متین، ترجمه حسن فشارکی، انتشارات شیرازه.   به نوشته افشین متین، بر خلاف آنچه تصور می‌شود ملی‌گرایی اندیشه غالب نزد مشروطه‌خواهان نبود. ملی‌گرایی زمانی بین روشنفکران ایرانی رواج یافت که مشروطه شکست خورده بود. ملی‌گرایی در حقیقت اندیشه‌ای بود که در خدمت تقویت دولت مرکزی مدرن مستبد درآمد. اندیشه‌ای که تاحدودی تایید‌کننده شیوه حکومت رضاخانی بود. نویسنده، تاریخ روشنفکری …

ادامه مطلب